xUuk fodkl
o’kZ 2011&12 ds fy, xUuk rduhdh
vfHk;ku
jkT; esa xUus dh iSnkokj o
mRiknu c<+kus gsrw foHkkx }kjk xUuk rduhdh vfHk;ku izLrkfor dh xbZ gS yks
fd o’kZ 2011&12 ds fy, Lohd`r gqbZ
;kstuk ds m|s”; %&
1- jkT;
esa bPNkuqlkj xUus dk {ks= iSnkokj] mRiknu o phuh dh fjdojh c<+kusa dh
izkfIrA
2- jkT;
esa xUuk mRikndks dh vk; c<+kus o xUus dh fLFkfr dks dk;e j[kukA
3- phuh
feyks] vuqla/kku dzsUnzks rFkk vU; laLFkkvks ds chp lwpuk rFkk lkexzh ds
vknku&iznku gsrw leU;o c<+kukA
4- xUuk
mRikndks rd lwpuk@ rduhdh;k¡ igqW¡pkuk A
5-
{kS=h; rFkk jkT; Lrj ij xUuk mRikndks dks izf”k{k.k iznku djukA
6- xUus
dh fdLeks dk fdLe&lUrqyu cuk, j[kus ds fy,A
;ksxnku@vuqnku
1- fjax
fiV rduhd
xUus dh izfr gS0
mRiknrk c<+kus ds fy, xUuk mxkus okys fdlkuksa ds [ksrksa ij fjax fiV
rduhd ls xUus dh [ksrh djus ds izn”kZu IykVksa dk vk;kstu fd;k tk,xk A blds
fy, xUuk mRikndksa dks 4000 #i, izfr ,dM+ dh nj ls lgk;rk jkf”k nh tk;sxh A
2- okbZM
jks rduhd
xUuk mxkus okys
fdlkuksa dks okbZM jks Lisflax fof/k ls xUuk fctkbZ djus ds ckn 2000@&
:i, izfr ,dM+ dh nj ls e”khu fdjk, ij ysus o [kkn vkfn [kjhnus ds fy, lgk;rk
jkf”k nh tk;sxh
3- eYVhiy
jsVwfuax
xUus dh eks<+h Qly
dh ykHkdkjh rduhd dks iznZf”kr djus ds fy, 1000@&#i;s izfr ,dM+ dh nj ls
LVcy lsfoax] xSi fQfyax] mfpr txg [kkn Mkyus vkfn gsrq lgk;rk nh tk,xh A ;g
jkf”k fdlkuksa dks d`f’k fodkl vf/kdkjh ¼xUuk½ }kjk fujh{k.k ,oa lR;kiu
mijkUr pSd ds :Ik esa nh tk;sxh A izR;sd fdlku dks ,d ,dM+ rd gh lgk;drk
jkf”k nh tk;sxh A
4- efYpax
xUus dh eks<+h Qly esa Ik;kZIr ueh
cuk, j[kus esa [kjirokj u mxus ik, rFkk Hkwfe esa ekStwn iks’kd rRo u’V u
gksus ik,] blds fy, Mulching vfr vko”;d gS A vr% 500@& #i, izfr
,dM+ dh nj ls /kujkf”k [kpZ djus dk izko/kku fd;k x;k gS A fcNk, x,
Trash dks lM+kus ds fy, 8 fdyks Trichoderma dk iz;ksx fd;k tk,xk A
5- vkbZ0,u0,e0
Bio-Fertilizers:
xUus dh [ksrh esa
dkcZfud [kknksa ds de iz;ksx] rhu&pkj eks<+h Qly ysuk rFkk fujUrj l?ku
[ksrh djus ls Hkwfe esa iks’kd rRoksa dh fujUrj deh gksrh tk jgh gS A vr% Soil Health dks lq/kkjus ds fy, xUus dh Qly esa Bio-Fertilizers tSls % (Azatobactor
and PSB) ds
izn”kZu IykV vk;ksftr fd;s tk;saxs A 800@& #0 izfr gSDVs;j dh nj ls
/kujkf”k [kpZ djus dk izLrko gS A ;s Bio-Fertilizers fdlkuksa dks jkT; dh
ljdkjh laLFkkvksa ds ek/;e ls miyC/k djok, tk,axsa A
6- QkeZ
bEiyheSaVl
(a)
xUuk mxkus okys fdlkuksa dks
800@&:Ik;s izfr iEi ;k 50 izfr”kr tks de gks vuqnku ij ekuo pkfyr Lizs
iEi rFkk MLVlZ miyC/k djokus dk izLrko gSA ;s e”khujh ljdkjh laLFkkvksa vFkok
fuft fodzsrkvksa ls ADO(C) dh flQkfj”k ij ijfeV ds vk/kkj ij nh tk,xh A
(b)
ikoj ls pyus okyh e”khujh tSls%&Power Tiller,
Trench Planter rFkk Tractor Mounted Power Sprayers xUUkk mxkus okys fdlkuksa dks dze”k%
40]000@�] 10]000@� rFkk 15]000@� izfr e”khujh ;k dher dk 50
izfr”kr tks Hkh de gks vuqnku fn;k tk,xk A fdlku viuh ethZ ls bu midj.kksa
dks [kjhn dj lEcfU/kr lgk;d xUuk fodkl vf/kdkjh ls fujh{k.k djok,xkA fujh{k.k
mijkUr ACDO fdlku dks vuqnku jkf”k pSd
ds ek/;e ls tkjh djsxkA
;g vuqnku dsoy ISI Marked ;k Hkkjr ljdkj }kjk
vuqeksfnr laLFkkvksa }kjk VSLV fd;s x;s midj.kksa ij gh fn;k tk,xk A
(C)
vkj0ds0oh0okbZ Ldhe ds rgr izn”kZu yxkus gsrw tks ;U= [kjhns tkus gSa dks Director Supplies and Disposal Haryana ds ek/;e ls [kjhns tk,xsA
mijksDr of.kZr lHkh enksa dks dk;Z#i nsus ds fy, fofHkUu izdkj ds buiqV~l
vkfn dh vko”;drk iM+sxh] bu buiqV~l esa ls dqN buiqV~l tSls% Fertilizers vkfn
lgk;d xUuk fodkl vf/kdkjh vius LRkj ij Approved source ls [kjhn dj fdlkuksa
dks nsxsa ijUrq Bio-agents, Light trap, IPM kits ljdkjh laLFkkvksa HAIC vFkok HLRDC ds ek/;e
ls lIykbZ fd;s tk;saxsA
7- Ikzf”k{k.k
1-
jkT; Lrjh; izf”k{k.k
xUuk fodkl dk;Z esa dk;Zjr d`f’k foHkkx o phuh fey esa dk;Zjr LVkQ dks
izf”kf{kr djus ds fy, 25000@& #0 izfr izf”k{k.k lgk;rk miyC/k djokbZ
tk,xh A ;g izf”k{k.k nks fnolh; gksxk o 50 izf”k{k.kkFkhZ gksxsa A
2-
xkao Lrjh; izf”k{k.k
xkao Lrjh; izf”k{k.k djus ds fy, izfr
izf”k[k.k 3000@& #0 fn;k tk,xk A
8- flaxy
cM rduhd
flaxy cM rduhd dks
c<kok nsus #0 2000@& lgk;rk jkf”k dk izLrko gS A
vkj0ds0oh0okbZ 2011&12 ds HkkSfrd
,oa fofRr; y{;
|
dz0la0
|
“kqxj fey
|
eSdukbZts”ku vkQ dsu dYVhos”ku
|
lhM izksxzke
|
vkbZ0ih0,e0
|
vkbZ0,u0,e0
|
u;h rduhdsa
|
|
ih0ih0bD;wieSaVl
|
lhM lclhMh
|
lhM VªhVeSaV
|
,e-,p-,-Vh-ih-
|
izkbZejh lhM ulZjh
|
fjax fiV
|
Vªsap eSFkM
|
flaxy cM eSFkM
|
eYVhiy jkVwafuax
|
|
Phy.
(Nos)
|
Fin.
(Lacs)
|
Phy.
(Acre)
|
Fin.
(Lacs)
|
Phy.
(Acre)
|
Fin.
(Lacs)
|
Phy.
(Qtl.)
|
Fin.
(Lacs)
|
Phy
(Acre)
|
Fin.
(Lacs)
|
Phy
(nos.)
|
Fin.
(Lacs)
|
Phy.
(ha)
|
Fin.
(Lacs)
|
Phy. (Acre)
|
Fin.
(Lacs)
|
Phy.
(Acre)
|
Fin.
(Lacs)
|
Phy.
(Acre)
|
Fin.
(Lacs)
|
Phy.
(Acre)
|
Fin.
(Lacs)
|
|
1
|
“kkgkckn
|
0
|
0
|
900
|
9.00
|
400
|
2.00
|
200
|
0. 04
|
20
|
0.40
|
0
|
0
|
400
|
3.20
|
25
|
1.00
|
3
|
0.06
|
10
|
0.20
|
550
|
5.50
|
|
2
|
djuky
|
0
|
0
|
1000
|
10.00
|
400
|
2.00
|
50
|
0.01
|
20
|
0.40
|
0
|
0
|
400
|
3.20
|
50
|
2.00
|
3
|
0.06
|
20
|
0.40
|
550
|
5.50
|
|
3
|
ikuhir
|
0
|
0
|
2000
|
20.00
|
400
|
2.00
|
400
|
0.08
|
20
|
0.40
|
0
|
0
|
400
|
3.20
|
40
|
1.60
|
3
|
0.06
|
10
|
0.20
|
550
|
5.50
|
|
4
|
lksuhir
|
0
|
0
|
3000
|
30.00
|
400
|
2.00
|
50
|
0.01
|
10
|
0.20
|
0
|
0
|
500
|
4.00
|
25
|
1.00
|
3
|
0.06
|
10
|
0.20
|
550
|
5.50
|
|
5
|
xksgkuk
|
0
|
0
|
9500
|
95.00
|
300
|
1.50
|
700
|
0.14
|
10
|
0.20
|
0
|
0
|
300
|
2.40
|
25
|
1.00
|
3
|
0.06
|
10
|
0.20
|
550
|
5.50
|
|
6
|
than
|
250
|
2.00
|
5000
|
50.00
|
300
|
1.50
|
300
|
0.06
|
10
|
0.20
|
0
|
0
|
350
|
2.80
|
25
|
1.00
|
3
|
0.06
|
10
|
0.20
|
550
|
5.50
|
|
7
|
dSFky
|
250
|
2.00
|
1000
|
10.00
|
300
|
1.50
|
50
|
0.01
|
10
|
0.20
|
50
|
10.00
|
450
|
3.60
|
20
|
0.80
|
3
|
0.06
|
10
|
0.20
|
550
|
5.50
|
|
8
|
jksgrd
|
250
|
2.00
|
7500
|
75.00
|
300
|
1.50
|
50
|
0.01
|
10
|
0.20
|
0
|
0
|
500
|
4.00
|
20
|
0.80
|
3
|
0.06
|
10
|
0.20
|
550
|
5.50
|
|
9
|
ege
|
250
|
2.00
|
4000
|
40.00
|
300
|
1.50
|
50
|
0.01
|
10
|
0.20
|
0
|
0
|
400
|
3.20
|
25
|
1.00
|
3
|
0.06
|
10
|
0.20
|
550
|
5.50
|
|
10
|
iyoy
|
250
|
2.00
|
1400+
800
|
14.00 +
12.00
|
100
|
0.50
|
50
|
0.01
|
10
|
0.20
|
0
|
0
|
200
|
1.60
|
20+
10
|
0.80+ 0.60
|
3+75
|
0.06+
1.12
|
10
|
0.20
|
550+ 250
|
5.50+ 2.50
|
|
11
|
vlU/k
|
250
|
2.00
|
1500
|
15.00
|
300
|
1.50
|
50
|
0.01
|
10
|
0.20
|
40
|
8.00
|
300
|
2.40
|
20
|
0.80
|
3
|
0.06
|
15
|
0.30
|
700
|
7.00
|
|
12
|
;equkuxj
|
350
|
2.80
|
8500
|
85.00
|
900
|
4.50
|
7900
|
1.58
|
335
|
6.70
|
80
|
16.00
|
1000
|
8.00
|
120
|
4.80
|
9
|
0.18
|
50
|
1.00
|
1738
|
17.38
|
|
13
|
Ukkjk;.kx<+
|
300
|
2.40
|
1800
|
18.00
|
300
|
1.50
|
50
|
0.01
|
10
|
0.20
|
55
|
11.00
|
300
|
2.40
|
30
|
1.20
|
3
|
0.06
|
10
|
0.20
|
550
|
5.50
|
|
14
|
Hkknlksa
|
250
|
2.00
|
1500
|
15.00
|
200
|
1.00
|
50
|
0.01
|
10
|
0.20
|
60
|
12.00
|
300
|
2.40
|
25
|
1.00
|
3
|
0.06
|
10
|
0.20
|
550
|
5.50
|
|
15
|
Hkwuk
|
100
|
0.80
|
200
|
2.00
|
100
|
0.50
|
50
|
0.01
|
5
|
0.10
|
15
|
3.00
|
200
|
1.60
|
15
|
0.60
|
2
|
0.04
|
5
|
0.10
|
200
|
2.00
|
|
|
dqy
|
2500
|
20.00
|
48800+800= 49600
|
500.00
|
5000
|
25.00
|
10000
|
2.00
|
500
|
10.00
|
300
|
60.00
|
6000
|
48.00
|
495
|
20.00
|
125
|
2.12
|
200
|
4.00
|
9488
|
94.88
|
Vh0,e0,l0 2011&12 ds HkkSfrd ,oa
fofRr; y{;
|
dz0la0
|
“kqxj fey
|
lhM izksxzke
|
QjaV ykbZu Mseks
|
izf”k{k.k
|
|
|
LVSV ysoy
|
foyst ySoy
|
|
|
ih0ih0bD;wieSaVl
|
lhM lclhMh
|
lhM VªhVeSaV
|
czhMj lhM izksMD”ku
|
QkmMs”ku lhM ulZjh
|
fV”kw dYpj ySc
|
|
|
Phy.
(Nos.)
|
Fin.
(Lacs)
|
Phy.
(Acre)
|
Fin.
(Lacs)
|
Phy.
(Acre)
|
Fin.
(Lacs)
|
Phy.
(Acre)
|
Fin.
(Lacs)
|
Phy.
(Acre)
|
Fin.
(Lacs)
|
Phy.
(Nos.)
|
Fin.
(Lacs)
|
Phy.
(Nos.)
|
Fin.
(Lacs)
|
Phy.
(Nos.)
|
Fin.
(Lacs)
|
Phy.
(Nos.)
|
Fin.
(Lacs)
|
|
|
1
|
“kkgkckn
|
200
|
1.60
|
250
|
2.50
|
180
|
0.90
|
0
|
0
|
4
|
0.16
|
0
|
0
|
7
|
0.14
|
0
|
0
|
14
|
0.42
|
|
|
2
|
djuky
|
200
|
1.60
|
250
|
2.50
|
180
|
0.90
|
19
|
1.52
|
4
|
0.16
|
400000
|
10.00
|
7
|
0.14
|
1
|
0.25
|
14
|
0.42
|
|
|
3
|
ikuhir
|
200
|
1.60
|
250
|
2.50
|
180
|
0.90
|
0
|
0
|
3
|
0.12
|
0
|
0
|
7
|
0.14
|
0
|
0
|
14
|
0.42
|
|
|
4
|
lksuhir
|
200
|
1.60
|
250
|
2.50
|
180
|
0.90
|
0
|
0
|
3
|
0.12
|
0
|
0
|
6
|
0.12
|
0
|
0
|
14
|
0.42
|
|
|
5
|
xksgkuk
|
200
|
1.60
|
250
|
2.50
|
180
|
0.90
|
0
|
0
|
3
|
0.12
|
0
|
0
|
7
|
0.14
|
0
|
0
|
14
|
0.42
|
|
|
6
|
than
|
0
|
0
|
250
|
2.50
|
180
|
0.90
|
0
|
0
|
3
|
0.12
|
0
|
0
|
6
|
0.12
|
1
|
0.25
|
14
|
0.42
|
|
|
7
|
dSFky
|
0
|
0
|
250
|
2.50
|
180
|
0.90
|
0
|
0
|
3
|
0.12
|
0
|
0
|
6
|
0.12
|
0
|
0
|
14
|
0.42
|
|
|
8
|
jksgrd
|
0
|
0
|
250
|
2.50
|
180
|
0.90
|
0
|
0
|
4
|
0.16
|
0
|
0
|
7
|
0.14
|
1
|
0.25
|
14
|
0.42
|
|
|
9
|
ege
|
0
|
0
|
250
|
2.50
|
180
|
0.90
|
0
|
0
|
3
|
0.12
|
0
|
0
|
6
|
0.12
|
0
|
0
|
14
|
0.42
|
|
|
10
|
iyoy
|
0
|
0
|
250
|
2.50
|
180
|
0.90
|
0
|
0
|
3
|
0.12
|
0
|
0
|
6
|
0.12
|
0
|
0
|
14
|
0.42
|
|
|
11
|
vlU/k
|
0
|
0
|
250
|
2.50
|
180
|
0.90
|
0
|
0
|
3
|
0.12
|
0
|
0
|
6
|
0.12
|
0
|
0
|
14
|
0.42
|
|
|
12
|
;equkuxj
|
0
|
0
|
500
|
5.00
|
410
|
2.05
|
0
|
0
|
5
|
0.20
|
0
|
0
|
15
|
0.30
|
1
|
0.25
|
20
|
0.60
|
|
|
13
|
Ukkjk;.kx<+
|
0
|
0
|
250
|
2.50
|
180
|
0.90
|
0
|
0
|
3
|
0.12
|
0
|
0
|
6
|
0.12
|
0
|
0
|
12
|
0.36
|
|
|
14
|
Hkknlksa
|
0
|
0
|
250
|
2.50
|
180
|
0.90
|
0
|
0
|
3
|
0.12
|
0
|
0
|
6
|
0.12
|
0
|
0
|
12
|
0.36
|
|
|
15
|
Hkwuk
|
0
|
0
|
250
|
2.50
|
50
|
0.25
|
0
|
0
|
3
|
0.12
|
0
|
0
|
2
|
0.04
|
0
|
0
|
2
|
0.06
|
|
|
|
dqy
|
1000
|
8.00
|
4000
|
40.00
|
2800
|
14.00
|
19
|
1.52
|
50
|
2.00
|
4,00,000
|
10.00
|
100
|
2.00
|
4
|
1.00
|
200
|
6.00
|
|
|
dz0la0
|
“kqxj fey
|
fjax fiV
|
Vªsap eSFkM
|
eYVhiy jkVwafuax
|
efYpax
|
,Q-,-,l-
|
vkbZ-,u-,e
|
eSdukbZts”ku vkQ dsu dYVhos”ku
|
|
|
Ikkoj fVyj
|
VªSap IykUVj
|
VªSDVj ekmafVM Lizs;j
|
vks0 bZ0
|
|
Phy.
(acre)
|
Fin.
(Lacs)
|
Phy.
(acre)
|
Fin.
(Lacs)
|
Phy.
(acre)
|
Fin.
(Lacs)
|
Phy.
(acre)
|
Fin.
(Lacs)
|
Phy.
(nos.)
|
Fin.
(Lacs)
|
Phy.
(hect)
|
Fin.
(Lacs)
|
Phy.
(nos)
|
Fin.
(Lacs)
|
Phy.
(nos)
|
Fin.
(Lacs)
|
Phy.
(nos)
|
Fin.
(Lacs)
|
Fin.
(Lacs)
|
|
1
|
“kkgkckn
|
18
|
0.72
|
35
|
0.70
|
130
|
1.30
|
350
|
1.75
|
45
|
9.00
|
70
|
0.56
|
2
|
0.80
|
5
|
0.50
|
5
|
0.75
|
0.20
|
|
2
|
djuky
|
18
|
0.72
|
35
|
0.70
|
130
|
1.30
|
350
|
1.75
|
45
|
9.00
|
70
|
0.56
|
2
|
0.80
|
5
|
0.50
|
5
|
0.75
|
0.20
|
|
3
|
ikuhir
|
18
|
0.72
|
35
|
0.70
|
130
|
1.30
|
350
|
1.75
|
45
|
9.00
|
70
|
0.56
|
2
|
0.80
|
5
|
0.50
|
5
|
0.75
|
0.20
|
|
4
|
lksuhir
|
18
|
0.72
|
35
|
0.70
|
130
|
1.30
|
350
|
1.75
|
44
|
8.80
|
70
|
0.56
|
2
|
0.80
|
5
|
0.50
|
5
|
0.75
|
0.40
|
|
5
|
xksgkuk
|
16
|
0.64
|
35
|
0.70
|
130
|
1.30
|
350
|
1.75
|
44
|
8.80
|
70
|
0.56
|
2
|
0.80
|
5
|
0.50
|
5
|
0.75
|
0.30
|
|
6
|
than
|
16
|
0.64
|
35
|
0.70
|
130
|
1.30
|
350
|
1.75
|
44
|
8.80
|
70
|
0.56
|
2
|
0.80
|
5
|
0.50
|
5
|
0.75
|
0.30
|
|
7
|
dSFky
|
18
|
0.72
|
35
|
0.70
|
130
|
1.30
|
350
|
1.75
|
0
|
0
|
70
|
0.56
|
2
|
0.80
|
5
|
0.50
|
5
|
0.75
|
0.20
|
|
8
|
jksgrd
|
18
|
0.72
|
35
|
0.70
|
130
|
1.30
|
350
|
1.75
|
44
|
8.80
|
70
|
0.56
|
1
|
0.40
|
5
|
0.50
|
5
|
0.75
|
0.30
|
|
9
|
ege
|
16
|
0.64
|
35
|
0.70
|
130
|
1.30
|
350
|
1.75
|
44
|
8.80
|
70
|
0.56
|
1
|
0.40
|
5
|
0.50
|
5
|
0.75
|
0.20
|
|
10
|
iyoy
|
18
|
0.72
|
35
|
0.70
|
130
|
1.30
|
350
|
1.75
|
45
|
9.00
|
70
|
0.56
|
1
|
0.40
|
5
|
0.50
|
5
|
0.75
|
0.30
|
|
11
|
vlU/k
|
24
|
0.96
|
35
|
0.70
|
125
|
1.25
|
350
|
1.75
|
0
|
0
|
70
|
0.56
|
1
|
0.40
|
5
|
0.50
|
5
|
0.75
|
0.20
|
|
12
|
;equkuxj
|
25
|
1.00
|
40
|
0.80
|
225
|
2.25
|
550
|
2.75
|
0
|
0
|
80
|
0.64
|
4
|
1.60
|
5
|
0.50
|
6
|
0.90
|
0.30
|
|
13
|
Ukkjk;.kx<+
|
16
|
0.64
|
35
|
0.70
|
125
|
1.25
|
350
|
1.75
|
0
|
0
|
70
|
0.56
|
1
|
0.40
|
5
|
0.50
|
5
|
0.75
|
0.30
|
|
14
|
Hkknlksa
|
16
|
0.64
|
35
|
0.70
|
125
|
1.25
|
300
|
1.50
|
0
|
0
|
70
|
0.56
|
1
|
0.40
|
5
|
0.50
|
5
|
0.75
|
0.20
|
|
15
|
Hkwuk
|
10
|
0.40
|
5
|
0.10
|
100
|
1.00
|
150
|
0.75
|
0
|
0
|
10
|
0.08
|
1
|
0.40
|
5
|
0.50
|
5
|
0.75
|
0.10
|
|
16
|
iapdwyk
|
0
|
0
|
0
|
0
|
0
|
0
|
0
|
0
|
0
|
0
|
0
|
0
|
0
|
0
|
0
|
0
|
0
|
0
|
0.80
|
|
|
dqy
|
265
|
10.60
|
500
|
10.00
|
2000
|
20.00
|
5200
|
26.00
|
400
|
80.00
|
1000
|
8.00
|
25
|
10.00
|
75
|
7.50
|
76
|
11.40
|
4.50
|